ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong dạy học Ngữ văn truyền thống, việc đưa ra các câu hỏi để dẫn dắt học sinh khai thác thông tin, giáo viên cũng đã thường làm. Tuy nhiên việc hỏi đáp trước đây thường diễn ra một chiều từ thầy đến trò, nội dung chủ yếu bám sát văn bản cùng những yêu cầu sẳn có trong sách giáo khoa và sách giáo viên. Hệ thống câu hỏi hướng tới việc gợi nhớ kiến thức, giải ý nghĩa, liên hệ thực tế đời sống và rút ra bài học cho bản thân…
Những năm gần đây của chủ trương đổi mới dạy và học, các phương pháp có tác dụng tích cực hoạt động hoá của người học đặc biệt được coi trọng. Trong giờ học Ngữ văn giáo viên không còn là người chuyên cung cấp kiến thức, mà là người tổ chức những hoạt động để kích thích tư duy độc lập, phát triển năng lực giải quyết vấn đề, giúp học sinh chủ động khám phá, nghệ thuật văn chương, phát triển ngôn ngữ và tạo lập văn bản.
Với tinh thần ấy, bài học này đưa ra một số vấn đề xây dựng hệ thống câu hỏi và tổ chức thảo luận, nhằm khai thác thông tin sáng tạo, đồng thời giúp người học có cơ hội bộc lộ cảm nhân cá nhân thể hiện những ý kiến riêng của mình kết hợp cả kĩ năng để cùng nhau giải quyết những vấn đề trong môn Ngữ văn
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Theo hình thức dạy học truyền thống trong giờ học Ngữ văn, người giáo viên khi thuyết trình thông báo, tái hiện, phân tích, bình giảng văn bản, mạch tư duy không bị gián đoạn, dể bộc lộ cảm xúc. Ngôn ngữ liền mạch của người thầy có khả năng làm tăng sự gợi cảm cho tác phẩm văn học, tạo sự hấp dẫn cho người nghe. Song, học sinh cần lắng nghe ghi nhớ, khi về nhà thì học thuộc bài của thầy, cản nhận nội dung cũng như nghệ thuật tác phẩm thông qua chủ quan của người thầy, vì vậy làm văn (sản phẩm ca nhân) cũng theo cảm quan của người thầy. Khi ra đời kiến thức Ngữ văn dễ bị lãng quên và học sinh thường lúng túng khi đưa ra một nhận định của riêng mình trên lĩnh vực văn học nghệ thuật. Với người học đó là kiểu học bắt chước không phải là kiểu học sáng tạo. Với lối học thụ động như thế, thường không khai thác hết giá trị đa chiều của tác phẩm, khó lòng đưa những bài học từ tác phẩm vào cuộc sống sinh động muôn màu, muôn vẽ, đáp ứng hoàn cảnh riêng của mỗi cá nhân học sinh. Tuy giáo viên diễm giảng vẫn là hình thức cơ bản không thể thiếu, nhưng dạy học Ngữ văn còn cần đến những hình thức phong phú sinh động hơn nữa để phát huy được năng lực cảm nhận, đánh giá và sáng tạo nghệ thuật của học sinh trong nhà trường phổ thông làm nền móng cho sự phát triển trí tuệ.
Bạn hãy so sánh hai cách dạy học: giáo viên dạy học theo cách truyền thống: thường nói nhiều, nêu hiện tượng, nhận xét kết luận…, học sinh lắng nghe và ghi nhớ (nếu có băng hình học tập bạn hãy xem để so sánh). Trong khi giáo viên dạy bằng cách đặt câu hỏi và tổ chức thảo luận thường chú ý nêu vấn đề để nhằm thu hút sự quan tâm của học sinh, sau đó đặt câu hỏi dẫn dắt từng bước cho học sinh tự giải quyết. Vấn đề được đưa ra trên cơ sở thực tiễn và người học lật đi lật lại, bàn bạc trao đổi ý kiến cùng nhau, cuối cùng giáo viên mới gợi ý, hướng dẫn giúp học sinh tự mình đưa ra kết luận cho nội dung bài học
Với cách thứ hai, giáo viên sử dụng việc đặt câu hỏi để phát triển nội dung bài học, rõ ràng có một ưu điểm lớn là học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, sáng tạo và linh hoạt. Nhất là quá trình thảo luận, đây chính là quá trình giáo viên giúp học sinh tự suy nghĩ, tìm tòi giải pháp. Như vậy hiểu nhiều chứ không phải chỉ để biết.
Người giáo viên đòi hỏi phải dùng đến kĩ thuật đặt câu hỏi, câu hỏi của bạn phải khuyến khích được tất cả học sinh trong lớp suy nghĩ, câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, vừa sức để học sinh có thể đạt được những câu hỏi trả lời đúng, sau khi đặt câu hỏi nên giành thời gian cho học sinh suy nghĩ và bạn cần tỏ ra hài lòng về kết quả làm việc của học sinh, tránh câu hỏi quá khó gây căng thẳng. Với câu trả lời sai bạn nên khéo léo xử lí, và có thể đặt thêm câu hỏi phụ để dẫn dắt học sinh.
Ví dụ: Nhờ đâu mà các đoạn văn có thể liên kết với nhau để tạo thành một bài văn liền mạch?
Đây là câu hỏi gợi trí tò mò và gây hứng thú, Sau đó bạn có thể đặt câu hỏi phụ để dẫn dắt học sinh.